باشد با در نظر گرفتن اين كه كلمه قصد به معناى وسط و ميانه است اين است كه خيلى دور و طولانى نباشد ، بلكه براى مسافر آسان و نزديك باشد . كلمه « شقه » به معناى مسافت است ، و از اين نظر آن را شقه گفته‌اند كه پيمودن آن مستلزم مشقت است . اين آيه بطورى كه از سياقش برمىآيد سرزنش و مذمت منافقينى است كه از همراهى كردن با رسول خدا ( ص ) براى جنگ تبوك تخلف ورزيدند ، و اينكه گفتيم جنگ تبوك ، براى اينكه تنها جنگى كه منافقينى تخلف ورزيدند و مسافتش هم دور بود جنگ تبوك بود ، و آيه شريفه به غير آن تطبيق نمىكند . و معناى آيه اين است كه : اگر تو ايشان را به كارى دعوت مىكردى كه نفع مالى مسلم و نقدى مىداشت . و به دست آوردنش هم آسان مىبود بطور مسلم تو را اجابت مىكردند و با تو بيرون مىآمدند تا به طمع خود برسند و غنيمتى كه وعده داده بودى به چنگ آورند ، و ليكن تو ايشان را به سفرى دور و دراز و كارى دشوار دعوت كردى ، و لذا در باره آن تثاقل ورزيدند . و به زودى بعد از آنكه از جنگ برگشتيد و ايشان را در تخلفشان سرزنش كرديد به خدا سوگند خواهند خورد كه اگر ما استطاعت مىداشتيم با شما مىآمديم ، اينها با اين طريقه اى كه در امر جهاد اتخاذ كرده‌اند كه هر وقت آسان و پر درآمد بود شركت كنند و هر وقت دور و پر مشقت بود تخلف نموده و عذرها و سوگند دروغين بياورند خود را هلاك خواهند كرد ، و خدا مىداند كه در سوگندشان دروغگويند . و ممكن هم هست كه جمله * ( « يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ » ) * تنها مربوط به سوگند دروغين ايشان باشد . * ( « عَفَا اللَّه عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَتَعْلَمَ الْكاذِبِينَ » ) * جمله اولى يعنى : * ( « عَفَا اللَّه عَنْكَ » ) * دعا به جان پيغمبر است ، نظير نفرين به كشته شدن كه در چند جاى قرآن آمده ، مانند : « قُتِلَ الإِنْسانُ ما أَكْفَرَه » « 1 » و « فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ » « 2 » و « قاتَلَهُمُ اللَّه أَنَّى يُؤْفَكُونَ » « 3 » . جمله مذكور متعلق است به جمله * ( « لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ » ) * و مقصود از أذن ، أذن در تخلف و تقاعد از جنگ است ، و با در نظر داشتن اينكه استفهام در آن براى انكار و يا توبيخ است ، معناى آن چنين مىشود : جا داشت به هيچ وجه اذن نمىدادى به اينكه تخلف ورزيده و از

--> ( 1 ) كشته باد انسان چقدر كفر پيشه است . سوره عبس آيه 17 ( 2 ) پس كشته باد او با اين ارزيابى كردنش . سوره مدثر آيه 19 ( 3 ) خدا ايشان را بكشد كه چگونه تحت تاثير اكاذيب ديگران واقع مىشوند . سوره توبه آيه 30